Odbijanje davanja otisaka prstiju na granici Evropske unije može imati ozbiljne posljedice za putnike iz Bosne i Hercegovine. Nakon što je evropski sistem ulaska i izlaska EES postao potpuno operativan, biometrijska identifikacija postala je obavezan dio kontrole za određene kategorije državljana zemalja izvan Evropske unije.

Mnogi putnici i dalje postavljaju pitanje imaju li pravo odbiti davanje otisaka prstiju, posebno ako smatraju da time štite svoju privatnost ili ne žele da njihovi biometrijski podaci budu pohranjeni u evropskim bazama podataka.

Odgovor proizlazi iz evropskih propisa koji uređuju rad sistema EES, a posebno iz Uredbe (EU) 2017/2226, piše GPMaljevac.com.

Prema službenim informacijama Evropske unije, putniku koji podliježe obaveznoj biometrijskoj registraciji može biti odbijen ulazak ako odbije dati tražene otiske prstiju ili omogućiti snimanje fotografije lica.

Drugim riječima, putnik može izraziti protivljenje uzimanju biometrijskih podataka, ali ne može zahtijevati ulazak u šengenski prostor bez ispunjavanja propisanih uslova registracije, osim ako pripada kategoriji koja je zakonom izuzeta.

EES se počeo postepeno primjenjivati 12. oktobra 2025. godine, a njegova potpuna primjena na vanjskim granicama schengenskog prostora započela je 10. aprila 2026. godine.

Sistem obuhvata državljane trećih zemalja koji dolaze na kratkotrajni boravak, bez obzira na to putuju li bez vize ili imaju schengensku vizu za kratki boravak.

Za državljane Bosne i Hercegovine koji s biometrijskim pasošem putuju bez vize to znači da se prilikom registracije u EES evidentiraju podaci iz putne isprave, fotografija lica i četiri otiska prstiju.

Prilikom narednih prelazaka granice identitet putnika provjerava se poređenjem s već evidentiranim podacima. To ne znači da svaki naredni prelazak zahtijeva potpuno novu registraciju, ali policija može obavljati odgovarajuće biometrijske provjere.

Posebno je važno razlikovati namjerno odbijanje od situacija u kojima osoba objektivno ne može dati otiske prstiju.

Evropski propisi predviđaju izuzetke za djecu mlađu od 12 godina, od koje se ne uzimaju otisci prstiju za potrebe EES sistema.

Međutim, to ne znači da djeca automatski ne podliježu evidentiranju u EES. Za njih se i dalje mogu evidentirati drugi propisani podaci, uključujući fotografiju lica.

Izuzetak postoji i za osobe kod kojih je uzimanje otisaka prstiju fizički nemoguće. To se, naprimjer, može odnositi na određena trajna tjelesna oštećenja ili druga zdravstvena stanja koja onemogućavaju uzimanje otisaka.

Ako je nemogućnost privremena, takva okolnost evidentira se u sistemu, a otisci se mogu zatražiti prilikom izlaska ili narednog ulaska, kada njihovo uzimanje bude moguće.

Granična policija ima pravo zatražiti dodatno objašnjenje zbog čega osoba ne može dati otiske prstiju, ali postupak mora biti proveden uz poštovanje dostojanstva putnika.

Drugačija pravila primjenjuju se na državljane Evropske unije. Osobe koje imaju državljanstvo Hrvatske, Slovenije, Austrije ili druge članice EU nisu obuhvaćene EES registracijom.

Sistem također ne obuhvata određene državljane trećih zemalja koji imaju važeće boravišne dozvole ili dugoročne vize koje su izdale države koje primjenjuju EES.

To je posebno važno za državljane BiH koji žive i rade u Njemačkoj, Austriji ili Sloveniji. Ako imaju odgovarajuću važeću boravišnu dozvolu, ne podliježu registraciji u EES samo zato što posjeduju bosanskohercegovački pasoš.

Pri prelasku granice takve osobe trebaju predočiti i odgovarajući dokaz o svom boravišnom statusu.

Ako putnik koji podliježe registraciji odbije dati biometrijske podatke, granična policija može provesti postupak odbijanja ulaska. Prema schengenskim pravilima, odluka o odbijanju ulaska mora biti donesena u propisanom postupku, uz navođenje razloga.

Putnik ima pravo na žalbu prema pravilima države koja je donijela odluku. Međutim, podnošenje žalbe samo po sebi ne znači da će mu odmah biti dopušten ulazak.

Važno je i pitanje zaštite privatnosti, jer se u EES sistemu ne evidentiraju samo datumi prelazaka granice nego i osjetljivi biometrijski podaci.

Prema službenim pravilima Evropske unije, podaci se obrađuju u skladu s propisima o zaštiti ličnih podataka. Putnici imaju pravo zatražiti pristup svojim podacima, ispravku netačnih informacija i brisanje podataka koji su nezakonito obrađeni.

Evidencija pojedinačnih ulazaka i izlazaka u pravilu se čuva tri godine, dok se pojedinačni dosje s ličnim podacima čuva tri godine i jedan dan od posljednjeg izlaska. U određenim situacijama, posebno kada izlazak nije evidentiran, primjenjuju se drugačiji rokovi.

Pristup podacima imaju ovlašteni granični, vizni i imigracijski organi, dok su pristupi za potrebe sprečavanja i istraživanja teških krivičnih djela uređeni posebnim pravilima.

Putnik koji smatra da su njegovi biometrijski podaci pogrešno evidentirani može zatražiti njihovu provjeru i ispravku od nadležnog organa države koja koristi EES.

Ako smatra da su njegova prava na zaštitu podataka povrijeđena, može podnijeti pritužbu odgovarajućem nadzornom organu.

(DEPO PORTAL/ad)