U organizaciji Saveza udruženja antifašista i boraca narodnooslobodilačkog rata u Kantonu Sarajevo i Udruženja antifašista i boraca narodnooslobodilačkog rata u Općini Stari Grad Sarajevo, 5. i 6. april neće biti samo protokolarna ceremonija polaganja vijenaca, već i simbolički protest protiv namjernog zatiranja historijskog značenja Dana oslobođenja grada Sarajeva. U znak otpora politikama koje su još 2006. godine iz Kalendara grada izbacile 6. april kao Dan oslobođenja i time minimizirale našu slavnu, antifašističku historiju, SABNOR u KS odlučio je da povodom 81. godišnjice ulaska prvih jedinica NOV i PO Jugoslavije u Sarajevo jasno stane iza pravog smisla ovog datuma: Oslobađanja grada od fašističkog okupatora.

Protest će se simbolično održati na Vratniku, na mjestu gdje su 5. aprila 1945. godine prve jedinice Titovih partizana stupile u grad. Ovaj prostor, koji je istorijski bio crta između okupacije i slobode, u nedjelju će postati mjesto javnog ukazivanja na to da se oslobađanje Sarajeva, koje se slavilo sve od 1946. do 2006. godine ne može transformisati u neutralni „Dan grada“, bez pomisli na žrtve i politički smisao NOB‑a.

- Na snazi je brisanje i preklapanje značajnih datuma iz narodnooslobodilačke historije, a sve pod krinkom neoliberalnih zamki koje površno interpretiraju događaje iz Drugog svjetskog rata. Politike i javnost vrlo dvolično tumače i podvode jedne pod druge događaje iz Drugog svjetskog i Odbrambeno-oslobodilačkog rata. Moramo aktivno djelovati na prevazilaženju jaza između javno aklamovanog antifašizma i realnog postupanja spram vrijednosti NOB-a - kaže Mirsad Ćatić, predsjednik SABNOR-a u Kantonu Sarajevo.

Oslobođenje Sarajeva 1945. – istorijski okvir

U sarajevskoj operaciji proljeća 1945. godine u oslobođenju grada učestvuju tri udarna korpusa NOV i PO Jugoslavije: Treći korpus pod komandom pukovnika Pere Kosorića, Drugi korpus pod komandom general‑majora Radovana Vukanovića i Peti korpus pod komandom general‑majora Slavka Rodića. U širem odbrambenom pojasu Sarajeva koncentrisano je više od 50.000 vojnika jugoslavenske armije naspram otprilike 38.000 neprijateljskih vojnika.

Dvadeset sedma istočnobosanska divizija, u čijem sastavu se nalazi 16. muslimanska brigada, prva ulazi na Vratnik 5. aprila oko 17:00 sati, što se tradicionalno pamti kao trenutak kada se Sarajevo oslobodio od fašističkog terora. U okviru operacije poginulo je oko 700 i ranjeno 2.000 boraca Jugoslovenske armije, kao i više od 20 pripadnika unutrašnjih udarnih grupa u gradu. S druge strane, među neprijateljskim snagama poginulo je 5.800 i zarobljeno 6.000 vojnika.

Među žrtvama je i Vladimir Perić Valter, organizator mjesnog otpora i simbol narodnooslobodilačke borbe u Sarajevu. Čestitke oslobodiocima Sarajeva uputio je Vrhovni komandant Jugoslovenske armije Josip Broz Tito, kao i dr. Vojo Kecmanović, predsjednik Predsjedništva ZAVNOBiH‑a, naglašavajući posebnu ulogu grada u oslobodilačkom procesu i političkom osnivanju nove Jugoslavije.

Program 5. i 6. aprila – posveta i protest

Manifestacija povodom 81. godišnjice ulaska prvih jedinica NOV i PO, Titovih partizana, preko Vratnika i obilježavanja Dana oslobođenja Sarajeva obuhvata dvodnevni program koji spaja kulturu posvete i stav koji se protivi historijskom revizionizmu i političkoj neutralnosti.

5. april 2026.

11:00 – Polaganje cvijeća na spomen ploču narodnog heroja Mustafe Dovadžije, spomenik boraca i šehida OOR‑a 1992–1995. i spomen ploču borcima Narodnooslobodilačkog pokreta na Višegradskoj kapiji.

12:00 – Program kod Bijele tabije posvećen vremenu i ljudima koji su oslobodili Sarajevo, uz zabavni dio programa i druženje uz vojnički grah, kao čin učvršćivanja veze između  antifašističke hrabrosti i građanskog otpora.

15:00 – Druženje uoči Dana oslobođenja Sarajeva od fašizma uz sportsko-rekreativni program, muziku, roštilj i crtanje kredom po pločniku, za najmlađe u Parku Hastahana. Program realizuje DKC Sarajevo. Osobe u kolicima ili sa poteškoćom kretanja dobrodošle. Ulaz je  sa sjeverne strane, kod rampe za parking, a namirnice za roštilj i piće u vlastitoj režiji.

6. april 2026.

09:00 – 10:00 – Polaganje cvijeća po protokolu Grada, uz sudjelovanje predstavnika lokalne vlasti i antifašističkih organizacija.

11:00 – Svečana sjednica organa Saveza i članica u Historijskom muzeju Bosne i Hercegovine.

Dodjela priznanja SABNOR‑a KS najistaknutijim antifašistima i antifašistkinjama u BiH i regiji.

15:00 – Sjećanje na prve borbene operacije za oslobođenje Sarajeva kod spomenika oslobodiocima Hadžića 1945. godine, kao čin ponovnog zapisivanja istorijske istine u javni prostor.

Zašto nam je baš 2026. važan Dan oslobođenja Sarajeva, 20 godina poslije?

U svijetu koji se uzlaznom putanjom radikalizuje i u kojem profašističke i klero-nacionalističke politike prekrajaju historiju, nužno je pokazati na kojoj smo strani. Liberalne i profašističke politike sistemski minimiziraju ulogu NOB‑a i antifašističkog pokreta, prebacujući antifašističku historiju u neutralni festival, bez artikulisanog političkog stava. Dan Oslobođenja Sarajeva je zahvaljujući ovim politikama postao Dan grada, a i globalno, 9. maj, Dan borbe protiv fašizma je danas Dan Evrope. Tendencije će biti sve učestalije i sve radikalnije, dok u potpunosti ne izbrišu našu slavnu antifašističku historiju i ubijede nas u neutralne, neoliberalne stavove.

Protest na Vratniku želi vratiti historijske činjenice o oslobađanju grada. U prethodnim godinama SABNOR u KS se obraćao nadležnima da u Kalendar Grada vrate 6. april kao Dan oslobođenja Sarajeva. 

- SABNOR u Kantonu Sarajevo nastavlja insistirati da se 5. i 6. april upotrebljavaju kao prilika za repolitizaciju antifašističkog naslijeđa i da se 81. godišnjica oslobađanja Sarajeva ne pretvori u parodiju površnog praznika, protokola i polaganja vijenaca, već da bude poziv na odgovornost, savjest, pravdu i otpor svakom obliku fašizma i revizionizma – poručuje Vanja Šunjić iz SABNOR-a Kantona Sarajevo.

Obavještavamo građane da će 5. aprila biti privremena obustava saobraćaja od Vatrogasnog doma na Vratniku do Višegradske kapiju, u periodu od 11 do 12:30. Regulaciju saobraćaja i usmjeravanje na alternativne pravce vršit će pripadnici MUP-a KS.

(DEPO PORTAL/au)